Antecedents and Consequences of Doom Spending: A Literature Review

Abstract

Bu çalışmanın amacı, pazarlama literatüründe yeni bir kavram olarak ortaya çıkan kıyamet harcaması olgusunu açıklamak, kavramın kuramsal temellerini tartışmak ve bu davranışın öncülleri ile sonuçlarını alanyazın doğrultusunda incelemektir. Kıyamet harcaması bireylerin geleceğe yönelik kaygı, belirsizlik ve stres durumlarında ortaya koyduğu plansız, dürtüsel ve aşırı tüketim davranışlarını ifade eder. Çalışmada nitel bir yöntem olan doküman analizi kullanılmıştır. Bu kapsamda, konuyla ilgili akademik makaleler sistematik biçimde incelenmiştir. Alanyazın bulgularına göre kıyamet harcaması davranışının öncüllerinin meydana gelmesinde psikolojik, sosyolojik ve ekonomik faktörler etkili olmaktadır. Bu öncüller stres, kaygı, gelişmeleri kaçırma korkusu, sosyal etkiler, sosyal medya etkileşimi, finansal belirsizlik, finansal eğitim eksikliği, zaman baskısı, çevrim içi alışveriş kolaylığı olarak alanyazına yansımıştır. Kıyamet harcamasının sonuçları ise ekonomik, psikolojik faktörler ile marka düzeyinde sonuçlar meydana getirmektedir. Kıyamet harcamasının çıktıları aşırı tüketim, kaynakların azalması, tedarik zinciri baskısı, kısa süreli tatmin, pişmanlık, kısa vadeli satış artışı, uzun vadeli itibar kaybıdır. Sonuç olarak kıyamet harcaması kavramı, tüketici davranışlarını açıklamada yeni bir boyut kazandırmaktadır. Alanyazın, ölçek geliştirme çalışmalarına ve farklı kültürel bağlamlarda yapılacak nicel araştırmalara ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, kıyamet harcaması kavramının pazarlama ve tüketici davranışı literatürüne kuramsal katkı sağlamaktadır.