Birinci Derece Yakını Prostat Kanseri Olan Erkeklerin Kanser Kaygı Düzeylerinin Tarama Testlerine Etkisi

Abstract

Araştırma, birinci derece yakınlarında prostat kanseri tanısı bulunan erkeklerde prostat kanseri tarama testlerine katılım ile kanser kaygısı düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma, 01.09.2025–31.12.2025 tarihleri arasında İstanbul'da bulunan bir eğitim ve araştırma hastanesinin üroloji servisinde yürütülmüştür. Araştırmanın evrenini, aynı tarihler arasında üroloji servisinde prostat kanseri tanısı ile tedavi gören hastaların birinci derece erkek yakınlarından araştırma ölçütlerini karşılayan bireyler oluşturmuştur. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan 'Tanıtıcı Bilgi Formu' ile 'Kanser Kaygı Ölçeği' kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra ki kare testi, bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi ve lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Araştırma bulgularında, prostat kanseri açısından yüksek risk grubunda yer alan katılımcılarda tarama testlerine katılım oranının düşük olduğu, buna karşın tarama yaptırma isteğinin yüksek olduğu belirlenmiştir. Kanser kaygısı arttıkça prostat kanseri tarama testlerine katılım ve Prostat Spesifik Antijen testi yaptırma eğiliminin arttığı saptanmıştır. Lojistik regresyon analizi, kanser kaygısının tarama davranışını bağımsız ve anlamlı düzeyde yordadığını göstermiştir (p<0,001). Araştırma sonuçları, prostat kanseri tarama programlarının planlanması ve uygulanmasında yalnızca biyolojik risk faktörlerinin değil, bireylerin psikolojik özelliklerinin ve kanser kaygısı düzeylerinin de dikkate alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda geliştirilecek eğitim ve danışmanlık programlarının, tarama davranışlarını artırarak prostat kanserinin erken tanısına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Aile öyküsü, kanser kaygısı, prostat kanseri, tarama davranışı, ürolojiThis study was conducted to determine the relationship between participation in prostate cancer screening tests and cancer worry levels among men with a first-degree relative diagnosed with prostate cancer. The study was carried out between September 1, 2025, and December 31, 2025, in the urology department of a training and research hospital in Istanbul, Türkiye. The study population consisted of first-degree male relatives of patients receiving treatment for prostate cancer in the urology department during the study period who met the inclusion criteria. Data were collected through face-to-face interviews using the Descriptive Information Form developed by the researcher and the Cancer Worry Scale. Data were analyzed using descriptive statistics, the chi-square test, independent samples t-test, one-way analysis of variance , and logistic regression analysis. Statistical significance was set at p < 0.05. The findings revealed that, although the participants were at high risk for prostate cancer, participation in prostate cancer screening tests was low, while willingness to undergo screening was high. Higher levels of cancer worry were associated with increased participation in prostate cancer screening and a greater likelihood of undergoing the Prostate-Specific Antigen (PSA) test. Logistic regression analysis showed that cancer worry was an independent and significant predictor of screening behavior (p < 0.001). The findings suggest that psychological factors, particularly cancer worry, should be considered alongside biological risk factors in the planning and implementation of prostate cancer screening programs. Educational and counseling interventions addressing these factors may contribute to increasing screening participation and promoting the early detection of prostate cancer. Keywords: Cancer anxiety, family history, prostate cancer, screening behavior, urology