İstanbul İli Bir Şehir Hastanesinde Antihipertansif Tedavi Gören Bireylerde İlaç Uyumunu Bozan Faktörlerin İncelenmesi

Abstract

Bu araştırma, antihipertansif tedavi gören bireylerde ilaç uyumunu olumsuz etkileyen faktörlerin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Tanımlayıcı ve kesitsel türdeki çalışma, Nisan 2024 – Ağustos 2024 tarihleri arasında bir şehir hastanesinde tedavi gören 208 hasta ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından literatür doğrultusunda geliştirilen Sosyodemografik Bilgi Formu, Tıbbi Öykü Formu ve Hipertansif Hastalarda İlaç Tedavisine Bağlılık/Uyum Öz Etkililik Ölçeği (İBÖS) kullanılarak toplanmıştır. Veri analizinde değişkenlerin normal dağılım gösterdiği belirlenmiş ve bu doğrultuda parametrik testler uygulanmıştır. Tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra, grup karşılaştırmalarında bağımsız gruplar t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve post hoc testleri (Tukey, LSD) kullanılmıştır. Katılımcıların %33,3'ü 50–60 yaş aralığında yer almakta olup, %52,9'u erkek, %54,8'i evli ve %75,2'si çocuk sahibidir. Eğitim düzeyleri incelendiğinde %25,2'si ilkokul altı, %23,8'i ise üniversite ve üzeri düzeyde eğitime sahiptir. Katılımcıların %47,6'sı düzenli bir işte çalışmakta, %24,3'ü ise evde bakım sorumluluğu taşımaktadır. Evli bireylerin İBÖS puan ortalaması (56,84±14,18), bekâr bireylerin ortalamasına (52,27±13,20) kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksektir (t=2,398; p=0,017). Çocuk sahibi bireylerde de benzer şekilde, İBÖS puanları (56,23±13,05), çocuk sahibi olmayan bireylerden (50,35±15,53) anlamlı olarak daha yüksektir (t=2,688; p=0,008). Tansiyon ölçüm sıklığına göre İBÖS puanları arasında anlamlı fark saptanmıştır (F=3,419; p=0,005). Ayrıca, ilaç kullanım süresine göre değerlendirildiğinde beş yıl ve üzeri süredir ilaç kullanan bireylerin uyum düzeyi, bir yıldan az süredir ilaç kullananlara göre daha yüksektir (F=2,809; p=0,027). Stres kaynağı olduğunu belirten katılımcıların puan ortalaması (56,86±14,02), stres kaynağı bulunmayan bireylerin ortalamasından (51,89±13,28) anlamlı şekilde fazladır (t=2,593; p=0,010). Araştırma bulguları, ilaç uyumunun sosyodemografik ve bireysel faktörlerden etkilendiğini ve bu faktörlerin dikkate alınmasının tedavi sürecinde önemli olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Antihipertansif tedavi, hipertansiyon, ilaç uyumu, risk faktörleri, tedaviye bağlılık

This study was conducted to identify the factors that negatively affect medication adherence in individuals receiving antihypertensive treatment. The research was designed as a descriptive and cross-sectional study and was carried out with 208 patients receiving treatment at a city hospital between April 2024 and August 2024. Data were collected using the Sociodemographic Information Form, Medical History Form, and the Self-Efficacy Scale for Medication Adherence in Hypertensive Patients (IBOS), all developed by the researcher based on relevant literature. It was determined that the variables followed a normal distribution, and accordingly, parametric tests were employed in the data analysis. In addition to descriptive statistics, independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), and post hoc tests (Tukey, LSD) were used for group comparisons. Among the participants, 33.3% were in the 50–60 age range, 52.9% were male, 54.8% were married, and 75.2% had children. Regarding education level, 25.2% had below-primary school education, and 23.8% had a university degree or higher. In terms of employment and caregiving responsibilities, 47.6% were employed in regular jobs, and 24.3% had home caregiving responsibilities. The mean IBOS score of married individuals (56.84±14.18) was significantly higher than that of unmarried individuals (52.27±13.20) (t=2.398; p=0.017). Similarly, the mean score of individuals with children (56.23±13.05) was statistically significantly higher than those without children (50.35±15.53) (t=2.688; p=0.008). A significant difference was also found in IBOS scores based on blood pressure measurement frequency (F=3.419; p=0.005). Furthermore, when evaluated according to the duration of medication use, adherence was found to be higher in individuals who had been taking medication for five years or more compared to those who had been on medication for less than one year (F=2.809; p=0.027). Participants who reported experiencing sources of stress had significantly higher IBOS scores (56.86±14.02) than those who did not (51.89±13.28) (t=2.593; p=0.010). The findings indicate that medication adherence is influenced by sociodemographic and individual factors, and considering these factors is essential in the management of antihypertensive treatment. Keywords: Antihypertensive treatment, hypertension, medication adherence, risk factors, treatment compliance