Göreli Özdeşlik Tezi Bağlamında Aristoteles’te Özdeşliğin Yeniden İncelenmesi

Abstract

Bu makale, Aristoteles’in özdeşlik kavramına yaklaşımını yeniden değerlendirerek onun düşüncesinde çağdaş “göreli özdeşlik” anlayışının örtük biçimde bulunabileceğini ileri sürmektedir. Çalışmanın amacı, Aristoteles’in özdeşlik konusundaki yorumlarının yalnızca tarihsel bir inceleme olarak değil, aynı zamanda çağdaş özdeşlik tartışmalarına felsefi bir katkı olarak yeniden okunabileceğini göstermektir. Bu açıdan çalışmanın temel iddiası, Aristoteles’in özdeşliği mutlak değil, belirli bakımlara göre değerlendirmesi nedeniyle göreli şekilde kavradığı yönündedir. Bu iddia, Aristoteles’in özdeşliği mantıksal bir ilke olarak değil, ontolojik bir ilişki olarak ele alış biçimiyle de desteklenmektedir. Bunun temel gerekçesi Aristoteles’in nesne düzeyinde ele aldığı sayısal özdeşliği bile “hangi bakımdan” sorusuna bağlı olarak tanımlamasıdır. Başka bir deyişle, Aristoteles için özdeşlik, tüm yönleriyle tam bir örtüşme değil, belirli bir bağlam veya kategoriye göre belirlenen bir bağıntıdır. Dolayısıyla, mevcut makale aracılığıyla 20. yüzyılda Peter Geach tarafından dil düzeyinde geliştirilerek sistemleştirilen göreli özdeşlik tezinin nüvelerinin Aristoteles’in özdeşlik anlayışında dolaylı ve örtük biçimde yer aldığı ileri sürülmektedir. Bu karşılaştırmalı okuma, özdeşlik tartışmalarının tarihsel sürekliliğini göstermeyi ve Aristotelesçi düşüncenin çağdaş metafizik için potansiyel katkılarını görünür kılmayı amaçlamaktadır. Dolayısıyla, Aristoteles’in özdeşlik anlayışını mutlak özdeşlik anlayışına uygun bir çerçevede yorumlamak hatalı bir okuma olacaktır. Özdeşliğin tüm özellikleri bakımından ayırt edilemez bir bağıntı biçimi olarak tanımlanarak mutlak bir biçimde formüle edilmesi ise, aslında Leibniz’in özdeşlik anlayışına özgü bir yaklaşımdır.