Tip 2 Diyabetli Bireylerin Sağlık Okur Yazarlığı Düzeylerinin Diyabet Öz Yönetimlerine Etkisinin Değerlendirilmesi

Abstract

This descriptive and cross-sectional study was designed and conducted to evaluate the effect of health literacy levels on diabetes self-management in individuals with type 2 diabetes. Data were collected from a total of 185 individuals with type 2 diabetes who presented to a private hospital in Bursa as out patients or inpatients between August 15, 2024, and November 15, 2024. Data were collected through face-to-face interviews using a Patient Information Form, the Turkish Health Literacy Scale (THLS-32), and the Diabetes Self-Management Scale (DSMS), and analyz edusing SPSS 22.0 software. The study found that 27.6% of the individuals with type 2 diabetes were between 51 and 60 years old, 60.5% were female, 67.6% were over weight, 50.8% were high school graduates, and 85.4% were married. The study found that 86.5% of individuals paid attention to their diet, 33.5% smoked, 8.1% regularly consumed alcohol, 63.2% did not exercise at all, and 67% had at least one additional chronic disease; among these diseases, hypertension was prevalentin 50% and heart diseasein 37.9%. 90.3% of individuals preferred hospital staff or physicians as their most reliable source of health information, while 61.6% preferred television programs; only 13.5% had a regular reading habit. The study found that health literacy levels among individuals with type 2 diabetes were insufficientin 50.3%, problematic/limitedin 40.5%, sufficientin 6.5%, and excellent in 2.7%. These results indicate that individuals experience significant difficulties in acquiring, under standing, and using health information. Diabetes self-management scores were generally found to be at a moderate level. When the sub-dimensions were examined, it was determined that physicalactivity had the lowest level of compliance, while health care utilization had the highest.Increasing health literacy levels in individuals with diabetes improves their diabetes self-management. Accordingly, it is recommended that targeted education programs aimed at improving the health literacy of individuals with type 2 diabetes be planned and implemented. Keywords: Diabetes mellitus, diabetes self-management,health literacyBu araştırma, Tip 2 diyabetli bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin diyabet öz yönetimlerine etkisini değerlendirmek amacıyla tanımlayıcı ve kesitsel tipte planlanmış ve yürütülmüştür. Çalışmanın verileri, 15.08.2024–15.11.2024 tarihleri arasında Bursa'da özel bir hastaneye ayaktan veya yatarak başvuran toplam 185 Tip 2 diyabetli bireyden elde edilmiştir. Veriler; Hasta Bilgi Formu, Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) ve Diyabet Öz Yönetim Skalası (DÖYS) kullanılarak yüz yüze görüşme yöntemiyle toplanmış ve SPSS 22.0 programı ile analiz edilmiştir. Araştırma kapsamındaki tip 2 diyabetli bireylerin %27,6'sının 51– 60 yaş arasında, %60,5'inin kadın, %67,6'sının fazla kilolu, %50,8'inin lise mezunu ve %85,4'ünün evli olduğu belirlenmiştir. Bireylerin, %86,5'i beslenmesine dikkat ettiği, %33,5'inin sigara ve %8,1'inin düzenli alkol kullandığı, %63,2'sinin hiç egzersiz yapmadığı, %67'sinin en az bir ek kronik hastalığının bulunduğu; bu hastalıklar içinde %50 hipertansiyon ve %37,9 kalp hastalığının yaygın olduğu saptanmıştır. Bireylerin sağlıkla ilgili en güvenilir bilgi kaynağı olarak %90,3 oranında hastane çalışanlarını veya hekimleri, %61,6'sının ise televizyon programlarını tercih ettiği; yalnızca %13,5'inin düzenli okuma alışkanlığına sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmada tip 2 diyabetli bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin %50,3 oranında yetersiz, %40,5 oranında sorunlu/sınırlı, %6,5 oranında yeterli ve %2,7 oranında mükemmel düzeyde olduğu bulunmuştur. Bu sonuçlar, bireylerin sağlık bilgilerini edinme, anlama ve kullanma süreçlerinde önemli güçlükler yaşadığını göstermektedir. Diyabet öz yönetim puanları genel olarak orta düzeyde saptanmış; alt boyutlar incelendiğinde fiziksel aktivitenin en düşük, sağlık hizmeti kullanımının ise en yüksek uyum düzeyine sahip olduğu belirlenmiştir. Diyabetli bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeylerinin artması diyabet öz yönetimlerini arttırmaktadır. Bu doğrultuda, tip 2 diyabetli bireylerin sağlık okuryazarlığını geliştirmeye yönelik hedefe yönelik eğitim programlarının planlanması ve uygulanması önerilmektedir. Anahtar Kelimeler: Diabetes mellitus, diyabet öz yönetimi, sağlık okuryazarlığı