Available via license: CC BY-NC 4.0
Content may be subject to copyright.
12
RISS Research in
Sports Science
Original Article / Orijinal Araştırma
5–18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans
Değerlerinin Modellenmesi
Gülsüm HatipoğluÖzcan1, Sancar Özcan2, MustafaKamil Özer3
1İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Antrenörlük Eğitimi Bölümü, İstanbul, Türkiye
2Bayrampaşa Anadolu Lisesi, Milli Eğitim Bakanlığı, İstanbul, Türkiye
3Fenerbahçe Üniversitesi, Spor Bilimleri Fakültesi, Antrenörlük Eğitimi Bölümü, İstanbul, Türkiye
Cite this article as: Hatipoğlu Özcan, G., Özcan, S., & Kamil Özer, M. (2024). 5–18 yaş Türk erkek çocuklarında beden kitle indeksi referans değerlerinin modellenmesi. Research in
Sports Science, 14(1), 12-19
ÖZ
Bu çalışmanın amacı, 5–18 yaş arasındaki Türk erkek çocuklarının Beden Kitle İndeksi (BKİ) için büyüme eğrilerinin modellenmesidir. Ayrıca; 5–18 yaş grubu çocuk-
lar için bu çalışmayla oluşturduğumuz büyüme eğrilerinin, ülkemizde yaygın olarak kullanılan ve referans kabul edilen Neyzi ve arkadaşları tarafından oluşturulan
büyüme eğrilerinin yanı sıra Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) referans büyüme eğrileriyle de karşılaştırılması amaçlanmıştır. Araştırma grubunu; İstanbul ilinin
26 ilçesinde spor okulları bünyesinde spor eğitimlerine katılan ve yaşları 5–18 arasında değişen toplam 5870 gönüllü erkek çocuk oluşturmaktadır. Araştırmada
veri toplama sürecinde katılımcılardan elde edilen boy ve ağırlık ölçümlerine ait veriler, Microsoft Excel programında yaş gruplarına göre sınıflandırılarak, BKİ
puanları hesaplanmıştır. Bu çalışmada büyüme (persentil) eğrilerinin ve tablolarının oluşturulmasında; 1988 yılında Cole tarafından geliştirilmiş olan ve DSÖ, ile
Neyzi ve arkadaşlarının kullandığı “LMS Yöntemi” kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; BKİ ortanca değerlerinin, yaşla beraber doğrusal bir artış gösterdiği ve bu
çalışmada elde edilen persentil değerleri (p5< için %3,9, p5>–p95< için %90,4, p95> için %5,7) ile DSÖ (p5< için %5,5, p5>–p95< için %78,5, p95> için %16) ve
Neyzi’nin (p5< için %3,5, p5>–p95< için %88,2, p95> için %8,3) persentil değerleri arasında fark olduğu bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler: Beden kitle indeksi, büyüme eğrisi, erkek çocuklar
Modeling of Body Mass Index Reference Values in Turkish Boys Aged 5–18
Abstract
The aim of this study is to model the growth curves for body mass index (BMI) of Turkish boys aged 5–18 years. In addition, it was aimed to compare the growth
curves we created in this study for children aged 5–18 years with the growth curves created by Neyzi etal., which are widely used and accepted as a reference
in our country, as well as the reference growth curves of the World Health Organization (WHO). The research group consisted of a total of 5870 volunteer boys
aged between 5 and 18 years who participated in sports trainings within sports schools in 26 districts of Istanbul province. The data of height and weight mea-
surements obtained from the participants during the data collection process were classified according to age groups in Microsoft Excel program, and BMI scores
were calculated. In this study, the “LMS Method” developedby Cole in 1988 and used by the WHO and Neyzi etal. was used to create growth (percentile) curves
and tables. BMI median values showed a linear increase with age and the percentile values obtained in this study (%3,9 for p5<, %90,4 for p5>–p95<, %5 for
p95>, 7), WHO (%5,5 for p5<, %78,5 for p5>–p95<, %16 for p95>), and Neyzi (%3,5 for p5<, %88,2 for p5>– p95<, %8,3 for p95>) percentile values.
Keywords: Body mass index, growth curve , boys
Giriş
Bir çocuğun sağlık durumunun değerlendirilmesinde en güveni-
lir göstergelerden birisi yaşa göre ağırlık ve boy ölçümleridir (Neyzi
vd., 2008). Doğru ve güvenilir bir ölçme ile elde edilen boy ve ağırlık
değerleri ile bu değerler arasındaki ilişkiler antropometrik ölçümle-
rin başında gelir ve bu ölçümler, her yaştaki çocuğun sağlık durumu
(İnce, 2002), büyüme ve gelişim, beden kompozisyonu ve genel bes-
lenme durumu hakkında değerli bilgiler vermektedir (Özer, 2009).
Özellikle çocukların büyüme ve gelişmelerinin değerlendirilmesi,
tıbbi uygulamalarda bir tarama aracı olarak yaygın bir şekilde
kullanılan boy ve ağırlık gibi belirli bir ölçümün referans değerinin
tanımlanmasını sağlayan referans büyüme eğrileri üzerinden yapıl-
maktadır (Wang ve Chen, 2012; Cole ve Green, 1992). Çünkü pediat-
rik büyüme eğrileri, çocukların büyüme ve gelişme takibi için büyük
önem arz eden toplum standartlarıdır ve pediatrik büyüme eğrileri-
nin oluşturulmasında kullanılan istatistiksel yöntemlerin karşılaştı-
rılmasını amaçlayan bir çalışmanın sonuçları LMS yönteminin en iyi
büyüme eğrisini oluşturan istatistiksel yöntem olduğunu ortaya koy-
muştur (Zararsız, 2017).
LMS Yöntemi, antropometrik değişkenlerde genellikle var olan
çarpıklığı ortadan kaldırarak, normalize edilmiş büyüme persentil
5-18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans Değerlerinin Modellenmesi
Özcan etal.
1
14
Geliş Tarihi / Received: December 4, 2023
Revizyon İstenen Tarih / Revision Requested: Fecurary 12, 2024
Son Revizyonun Geldiği Tarih / Last Revision Received: March 8, 2024
Kabul Tarihi / Accepted: March 22, 2024
Yayın Tarihi / Publication Date: March 31, 2024
Corresponding Author: Gülsüm Hatipoğlu Özcan,
E-mail: gulsu mhati poglu @hotm ail.c om
RISS Research in
Sports Science DOI: 10.5152/rss.2024.23022
Content of this journal is licensed under a Creative Commons
Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Özcan etal.
Research in Sports Science 2024; 14(1):12-19 5-18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans Değerlerinin Modellenmesi
eğrilerinin elde edilmesine yönelik bir yol sağlamaktadır. Bu yöntem,
eğrilerden biri 50. persentil olan medyanı (M), diğer ikisi ise verileri
normalize etmek için gerekli olan kuvveti (L) ve varyasyon katsayını
(S) ifade eden üç düzeltilmiş eğri ile özetlenmektedir. Bu üç eğri kul-
lanılarak persentiller oluşturulmaktadır. Bu eğriler, yönteme ismini
veren L (lambda, kuvvet dönüşümü), M (mu, medyan) ve S (sigma,
varyasyon katsayısı) gösterimi ile adlandırılmaktadır. LMS programı
ile her yaşa ilişkin L, M ve S değerleri için %95 güven aralıkları hesap-
lanabilir ve bu değerler LMS eğrileri ile gösterilebilir. LMS yönteminin
bir üstünlüğü de bu programla her persentil için elde edilen standart
hatanın geleneksel yöntemlere kıyasla daha küçük olmasıdır (Cole ve
Green, 1992).
Büyüme izlemi yapılırken göz ardı edilmemesi gereken bir diğer mal-
nütrisyon türü de obezitedir. Son yıllarda tüm Dünya’da çocuk ve adö-
lesanlar arasında giderek artan bir obezite prevalansı gözlenmiştir.
Obezite, çocukluk döneminde ve sonrasında ortaya çıkan hipertan-
siyon, koroner arter hastalığı, hiperlipidemi, tip II diyabet, depresyon
ve dejeneratif eklem hastalıkları gibi pek çok sağlık sorununun temel
sebebidir (Barlow vd., 2002). Obezitenin değerlendirilmesinde yaygın
olarak kullanılan BKİ her iki cinsiyet arasında (özellikle de çocukluk
döneminde) normal bir dağılım göstermez. Bu nedenle BKİ’lerini gös-
teren persentil eğrilerinin kullanılması önerilmektedir (Karlberg vd.,
2001). Çünkü persentil değerleri her yaş dilimi için ayrı ayrı hesaplan-
dığından özellikle çocuklarda daha ayrıntılı değerlendirme olanağı
sağlamaktadır (Rosner vd., 1998).
2000 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde yaşayan 0–3 yaş/2–20
yaş sağlıklı çocukların verilerinden oluşturulan persentil eğrileri
(Kuczmarski, 2002) ile 2006 ve 2007 yıllarında DSÖ’nün 0–5 yaş grubu
sağlıklı çocukların verilerine dayanan, “Uluslararası Standart Büyüme
Eğrileri” referans olarak yayınlanmıştır (DSÖ, 2006; DSÖ, 2007).
Ülkemizde ise Olcay Neyzi ve arkadaşları (2008) tarafından 0–5 yaş ile
6–18 yaş arası çocukların boy ve ağırlık ölçümlerinin yanı sıra BKİ per-
sentil değerlerinin belirlendiği veriler yaygın olarak kullanılmakta ve
bu veriler ulusal referans kabul edilmektedir (Neyzi vd., 2008).
Birçok çalışma BKİ’nin çocuklarda büyüme ve gelişimi değerlen-
dirmede asıl parametre olduğunu göstermiştir (Pietrobelli, 2005).
Ancak beden ölçülerinin farklı toplumlardaki değişimi uluslararası
standart oluşturmayı zorlaştırır (Öztürk vd., 2011). Çünkü doğum
öncesi ve doğum sonrası dönemlerde büyüme ve gelişme; ırk, cin-
siyet, kalıtım, beslenme, sosyoekonomik düzey, hastalıklar ve psiko-
lojik durum olmak üzere kalıtsal ve çevresel bazı faktörlerin etkisiyle
şekillenmektedir (Özer, 2009). Bu etmenler göz önüne alındığında
farklı coğrafyalarda oluşturulan persentil eğrileri; kültürel yapılar,
sosyoekonomik özellikler ve beslenme şekilleri gibi farklılıklara bağlı
olarak büyüme üzerindeki genetik faktörleri etkilemesi nedeniyle
diğer toplumlar tarafından kullanılamamaktadır. Bu durum her ülke-
nin kendine özgü büyüme eğrilerini oluşturması ve kullanmasının
ne kadar önemli olduğunun kanıtıdır (Kuczmarski, 2002; Heydari vd.,
2009; Pan ve Cole, 2004). Dolayısıyla her ülkenin kendi toplumuna
ait özellikleri dikkate alarak oluşturacağı büyüme eğrileri, büyüme
ve gelişme sürecinin daha iyi tanımlanabilmesine imkân sunacak-
tır (Pan ve Cole, 2004). Nitekim gelişmiş ülkelerin hemen hepsinde
çocuklar, kendi ülkelerinin yerel büyüme standartlarına göre değer-
lendirilmektedir (Neyzi vd., 2008). Ayrıca gerek ülkemizde gerekse
başka ülkelerde geçmişte yapılan çalışmaların sonuçları ile yakın
zamanda yapılan çalışma sonuçları karşılaştırıldığında önemli farkla-
rın ortaya koyulmuş olması referans değerlerin belirli aralıklarla gün-
cellenmesine duyulan ihtiyaca dikkat çekmektedir (Neyzi vd., 2008;
Şimşek, 2005).
Bu nedenle, 5–18 yaş arasındaki Türk erkek çocuklarının BKİ için
büyüme eğrilerinin modellenmesi ve bu çalışmayla oluşturduğu-
muz referans değerlerin, hem DSÖ hem de en son 2008 yılında Neyzi
ve arkadaşları tarafından oluşturulan referans değerlerle karşılaş-
tırılması bu çalışmanın amacını oluşturmaktadır. Türkiye İstatistik
Kurumu (TÜİK) verilerine bakıldığında Türkiye nüfusunun %18’inin
İstanbul’da yaşadığı görülmektedir (TÜİK, 2020). Ayrıca İstanbul,
Anadolu’nun her bölgesinden göç alan bir şehir olması nedeniyle
genel toplumu yansıtan bir demografik yapıya sahiptir (Kaya ve
Dökmeci, 2017). Bu bilgilere dayanarak Neyzi ve arkadaşları (2008)
tarafından yapılan ve İstanbul örneklemi üzerinden Türk çocukla-
rının büyüme özelliklerinin yansıtıldığı kabul edilen çalışma, bizim
çalışmamızın da benzer önemi taşıdığını göstermektedir. Dolayısıyla
bu çalışma ile 5–18 yaş arasındaki erkek çocukların BKİ için büyüme
eğrilerinin modellenmesi yoluyla kendi toplumumuza ait özellikler
taşıyan çocuklarımızın büyüme ve gelişme süreçlerinin takip edilme-
sinde alternatif bir referans oluşturulabileceği düşünülmektedir.
Yöntem
Araştırma Modeli
Araştırmada bir tarama modeli olan “Betimsel Yöntem” kullanılmıştır.
Araştırma grubu, seçkili örnekleme yöntemi kullanılarak en ideal ve
evreni en iyi şekilde temsil ettiğine inanılan kolayda örnekleme yön-
temiyle belirlenmiştir. Bu yöntem, zaman ve bilgi toplama maliyeti
nedeniyle tercih edilmiştir (Büyüköztürk vd., 2008).
Evren ve Örneklem
Araştırmaya ilk olarak İstanbul’un tüm ilçelerindeki spor okulları işleten
kurumların bir listesinin oluşturulması ile başlanmıştır. Daha sonra bu
kurumlara e-posta ve yüz yüze görüşme yoluyla araştırmanın amacı ve
kapsamı hakkında bilgi verilmiştir. Araştırmaya destek vermeyi kabul
eden kurumlardan “aile izin onayı” “alınan çocuklar araştırma kapsa-
mına dahil edilmiştir.” Böylece bu çalışmanın araştırma grubu, 26 ilçede
spor okullarına devam eden 5–18 yaş arasındaki toplam 5870 erkek
katılımcı ile oluşturulmuştur. Bu araştırmanın katılımcıları DSÖ’nün
büyüme eğrilerinin oluşturulması için belirlediği kriterler göz önüne
alınarak her yaş ve cins için en az 200 katılımcının bulunması, katılımcı
niteliğinin genel toplumu temsil ediyor olması, katılımcıların sağlıklı
çocuklardan oluşması ölçütlerini karşılayacak şekilde oluşturulmuştur.
Bu çalışmada her yaş için belirlenen katılımcı sayılarına ulaşılmasının
yanı sıra katılımcıların tamamı spor okullarına aktif olarak devam eden
sağlıklı çocuklardan seçilmiştir. Katılımcıların ilçelere göre dağılımı
Şekil 1’de sunulmuştur. Çalışma Helsinki Deklarasyonu Prensipleri’ne
göre yürütülmüştür. Katılımcılardan ve ebeveynlerinden aydınlatılmış
gönüllü onam formu onayı alınmış ve katılımcılara ve ebeveynlerine
istedikleri zaman çalışmadan ayrılabileceklerinin bilgisi verilmiştir.
Ayrıca Fenerbahçe Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar
Etik Kurulundan 03.01.2022 tarihli, 05.2022fbu sayılı etik onay alınmıştır.
Veri Toplama
Bu araştırmada veri toplama sürecinde katılımcıların ölçülen boy
ve ağırlıkları, Microsoft Excel programında yaş gruplarına ayrıl-
mış ve BKİ, kilogram (kg) cinsinden ölçülen vücut ağırlığının meter
(m) cinsinden ölçülen boy uzunluğunun karesine bölünmesiyle
hesaplanmıştır.
Veri Toplama Aracı
Boy ölçümleri: Katılımcıların boy ölçümleri ± 0,01 mm hassasiyete
sahip Seca 767 marka boy ölçerle yapılmıştır. Katılımcıdan, düz bir
zeminde boy ölçere doğru bir açıda, ayakları çıplak, ağırlığı iki ayağına
13
Özcan etal.
Research in Sports Science 2024; 14(1):12-195-18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans Değerlerinin Modellenmesi
eşit dağıtılmış, topuklar bitişik, baş Frankfort düzleminde, kollar
omuzlardan serbestçe yanlara sarkıtılmış durumda pozisyon alması
istenmiştir. Ölçüm cihazının hareketli parçası başın en üst noktasına
getirilerek ölçüm sonucu 1 mm’ye kadar not edilmiştir (Özer, 2009).
Ağırlık ölçümleri: Katılımcının, Seca 767 marka tartının üzerine çıplak
ayakla çıkması ve ağırlığını iki ayağına dağıtacak şekilde durması sağ-
lanmış ve ölçüm sonucu 100 gr’a kadar not edilmiştir (Özer, 2009).
Beden Kitle İndeksinin hesaplanması: Katılımcıların boy ve ağırlık
ölçümlerinden elde edilen verilerden beden kitle indeksi [ağırlık (kg)/
boy2 (m)] formülü kullanılarak hesaplanmıştır (Özer, 2009).
Verilerin Analizi: Bu çalışmada boy ve ağırlık ölçümlerinden elde edi-
len BKİ verilerinin yanı sıra DSÖ tarafından 2007 yılında yayımlanan
BKİ referans değerleri ile Neyzi ve arkadaşları (2008) tarafından elde
edilen BKİ referans değerleri kullanılmıştır ve kesitsel olarak ele alınan
verilerin standart değerleri, Cole tarafından geliştirilmiş olan LMS yön-
temi ile belirlenmiştir. LMS yöntemi, ölçümlerin altında yatan çarpık
bir normal dağılımın uygun bir güç dönüşümü ile normalleştirileceği
varsayımına dayanmaktadır. Her bir ortak değişken değerinin dağı-
lımı üç parametre ile özetlenir. Dağılımı normalleştirmek için uygula-
nacak Box–Cox transformasyonun “üs” değeri (L), ortalama değer (M)
ve değişkenlik katsayısı (S) her yaş için ayrı ayrı hesaplanır ve paramet-
relerin baş harfleri LMS yönteminin adını verir. Bu çalışmadaki verilere
uygulanan işlemler için LMSchartmaker Light version 2.54 programı
uygulanmıştır. Persentil değerleri (C) için (1 + LSZCX)1/L formülü kulla-
nılmıştır. Formülde yer alan ZCX, sentil değerine uyan normal eşdeğer
sapmayı ifade etmektedir. Ölçümün z skor değeri ise, Z = [(ölçüm/M)
L. – 1]/LS formülü ile hesaplanmıştır (Cole ve Green, 1992).
Bulgular
Katılımcılardan elde edilen BKİ’ne ilişkin verilerin ortalama, standart
sapma, minimum, maksimum, ortanca, basıklık ve çarpıklık değer-
lerinin dağılımı her yaş grubu için hesaplanmıştır. En fazla katılım
1013 kişi ile 10 yaşta görülürken en az katılımcının 132 kişiyle 5 yaşta
olduğu tespit edilmiştir (Tablo 1).
LMS metodu kullanılarak elde edilen BKİ yüzdelik değerlerine göre
en düşük ortalama değerin 5 yaşta (M = 15,28) ve en yüksek ortalama
değerin 18 (M = 22,11) yaşta olduğu görülmektedir. Bulgularımıza
göre, 5 yaştan 18 yaşa kadar BKİ ortalama değerleri yaşla beraber
doğrusal bir artış göstermektedir (Tablo 2). Ayrıca BÇ katılımcılarının
her yaş için 3, 5, 10, 25, 50, 75, 85, 90, 95, ve 97. persentel değerleri
hesaplanarak DSÖ persentil değerleri ve Neyzi’nin persentel değerle-
riyle karşılaştırılmıştır. BÇ’nin referans değerlerinin, DSÖ ve Neyzi’nin
referans değerlerinden farklı olduğu görülmüştür (Tablo 2, Şekil 2).
Yaşa göre BKİ ortalamaları ve 95. persentil değerleri tüm yaş-
larda DSÖ’nün verilerinden yüksek, 10 yaşa kadar ise Neyzi’nin
Ş
ekil 1.
Katılımcıların ilçelere göre dağılımı.
Tablo 1.
Tanımlayıcı istatistik
Yaş n Ortalama SS. Minimum Maksimum Ortanca Basıklık Çarpıklık
5132 15,64 1,67 12,62 21,92 15,39 0,80 0,83
6248 15,95 2,00 12,06 22,40 15,65 0,28 0,71
7415 16,35 2,41 11,69 24,12 15,97 0,11 0,71
8534 16,88 2,34 11,65 27,32 16,46 0,80 0,80
9544 17,45 2,62 11,41 25,51 16,91 −0,22 0,54
10 1013 18,41 3,19 10,76 30,63 17,86 0,05 0,71
11 515 18,61 2,99 11,25 28,04 17,96 −0,32 0,53
12 334 19,13 3,20 11,11 31,49 18,75 0,92 0,82
13 167 19,73 2,89 14,27 29,71 19,19 0,51 0,79
14 295 20,27 2,96 14,54 29,69 19,84 0,08 0,65
15 619 21,74 3,82 13,93 34,18 21,31 0,25 0,66
16 519 21,41 3,32 14,99 35,28 20,74 0,67 0,89
17 326 22,27 3,20 15,15 32,11 21,97 0,06 0,54
18 209 22,40 2,93 16,35 33,17 22,33 0,92 0,60
SS, Standart sapma.
14
Özcan etal.
Research in Sports Science 2024; 14(1):12-19 5-18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans Değerlerinin Modellenmesi
verilerinden yüksek ancak 11 yaş ve sonrasında Neyzi’nin veri-
lerinden düşük bulunmuştur. BÇ’nin 5. persentil değerleri ince-
lendiğinde tüm yaşlarda DSÖ ve Neyzi’nin verilerinden düşük
bulunmuştur. BÇ’nin 50. persentil değerleri ise DSÖ’nden yüksek
bulunmuştur. 6–10 yaş arası ve 18 yaşta Neyzi’nin verilerinden yük-
sek ancak 5 yaş ile 11–17 yaş arasında Neyzi’nin verilerinden düşük
seyrettiği görülmüştür (Tablo 3). Bu sonuçlar aynı zamanda her
yaş için BKİ referans değerlerine ait oluşturulan büyüme eğrileri ile
sunulmuştur (Şekil 3).
Araştırmamıza katılan katılımcıların BKİ değerleri BÇ’nin, DSÖ’nün ve
Neyzi’nin referans değerlerinin yüzdelik dağılımlarına göre değerlen-
dirilerek karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgulara göre; p5< için BÇ n =
231 (%3,9), DSÖ n = 322 (%5,5) ve Neyzi n = 208 (%3,5) olarak bulun-
muştur. p5>–p95< için BÇ n = 5305 (%90,4), DSÖ n = 4606 (%78,5)
ve Neyzi n = 5177 (%88,2) olarak bulunmuştur. p95> için BÇ n = 334
(%5,7), DSÖ n = 942 (%16) ve Neyzi n = 485 (%8,3) olarak bulunmuştur.
Sonuçlar, zayıf sınır kabul edilen p5< için ve obezite sınır kabul edi-
len p95< için en yüksek ortalama puanların DSÖ referans değerlerine,
Tablo 2.
Katılımcıların yaşa göre BKİ, LMS ve persentil değerleri
Yaş L M S p3 p5 p10 p25 p50 p75 p85 p90 p95 p97
5−1,21 15,28 0,12 12,60 12,90 13,34 14,19 15,28 16,58 17,38 17,97 18,94 19,63
6−1,12 15,58 0,12 12,70 13,00 13,48 14,39 15,58 16,99 17,87 18,53 19,59 20,36
7−1,04 15,92 0,13 12,80 13,13 13,64 14,63 15,92 17,47 18,43 19,14 20,31 21,16
8−0,96 16,37 0,14 13,00 13,34 13,90 14,97 16,37 18,05 19,10 19,88 21,16 22,08
9−0,89 16,90 0,15 13,20 13,63 14,23 15,39 16,90 18,73 19,87 20,71 22,11 23,11
10 −0,84 17,47 0,15 13,50 13,96 14,61 15,84 17,47 19,43 20,65 21,56 23,06 24,14
11 −0,80 18,00 0,16 13,90 14,30 14,98 16,29 18,00 20,07 21,37 22,33 23,92 25,06
12 −0,78 18,56 0,16 14,20 14,69 15,40 16,77 18,56 20,72 22,07 23,08 24,74 25,93
13 −0,78 19,17 0,16 14,70 15,17 15,90 17,32 19,17 21,41 22,81 23,86 25,57 26,81
14 −0,79 19,82 0,16 15,20 15,71 16,46 17,92 19,82 22,12 23,57 24,64 26,40 27,68
15 −0,80 20,47 0,15 15,80 16,27 17,04 18,53 20,47 22,82 24,29 25,38 27,17 28,47
16 −0,81 21,06 0,15 16,30 16,81 17,59 19,10 21,06 23,42 24,89 25,99 27,79 29,08
17 −0,80 21,59 0,15 16,80 17,33 18,12 19,63 21,59 23,94 25,40 26,48 28,24 29,51
18 −0,77 22,11 0,14 17,30 17,84 18,64 20,15 22,11 24,43 25,86 26,92 28,64 29,86
BKİ, Beden kitle indeksi; L, “üs” değer; M, ortalama değer; S, değişiklik katsayısı.
Ş
ekil 2.
Katılımcıların yaşa göre BKİ ve persentil eğrileri
15
Özcan etal.
Research in Sports Science 2024; 14(1):12-195-18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans Değerlerinin Modellenmesi
normal aralık kabul edilen p5>–p95< için ise en yüksek değerlerin bu
çalışmadaki verilere ait olduğunu göstermiştir (Tablo 4).
Tartışma ve Sonuç
Bu çalışmada 5–18 yaş arasındaki Türk erkek çocuklarının BKİ için
büyüme eğrilerinin modellenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca katılımcıların
BKİ ortalama puanları BÇ’nin, DSÖ’nün ve Neyzi’nin referans aralıkları
üzerinden değerlendirilerek karşılaştırılmıştır.
Yapılan bu araştırmada DSÖ’nün büyüme eğrilerinin oluşturulması
için belirlediği kriterler göz önüne alınmıştır. DSÖ, çocuklarda antro-
pometrik referans değerler elde etmek için yapılacak çalışmalarda;
katılımcı grubunun beslenme şeklinin sağlıklı olması, her yaş ve cins
Tablo 3.
BÇ’nin DSÖ ve Neyzi persentil değerleri ile karşılaştırılması
Yaş
BÇ DSÖ NEYZİ
p5 p50 p95 p5 p50 p95 p5 p50 p95
512,90 15,28 18,94 13,39 15,26 17,66 13,50 15,50 18,30
613,00 15,58 19,59 13,41 15,32 17,88 13,40 15,40 18,50
713,12 15,92 20,31 13,53 15,50 18,30 13,60 15,70 19,10
813,34 16,37 21,16 13,69 15,76 18,85 13,80 16,10 19,90
913,63 16,90 22,11 13,90 16,08 19,51 14,00 16,50 21,00
10 13,96 17,47 23,06 14,16 16,48 20,29 14,10 17,10 22,50
11 14,30 18,00 23,92 14,51 16,99 21,19 14,60 18,20 24,50
12 14,69 18,55 24,73 14,94 17,59 22,18 15,20 19,30 26,00
13 15,17 19,17 25,57 15,46 18,30 23,23 15,60 19,90 26,50
14 15,71 19,82 26,40 16,04 19,07 24,31 16,40 20,50 27,00
15 16,27 20,47 27,17 16,61 19,84 25,31 17,20 21,20 27,60
16 16,81 21,06 27,79 17,14 20,55 26,19 18,00 21,90 28,20
17 17,33 21,59 28,24 17,59 21,19 26,95 18,70 22,50 28,80
18 17,84 22,11 28,64 17,98 21,75 27,59 19,20 23,10 29,40
DSÖ, Dünya Sağlık Örgütü; BÇ, Bu çalışma.
Ş
ekil 3.
BÇ’nin DSÖ ve Neyzi persentil eğrileri ile karşılaştırılması
16
Özcan etal.
Research in Sports Science 2024; 14(1):12-19 5-18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans Değerlerinin Modellenmesi
için en az 200 katılımcının bulunması, katılımcı niteliğinin genel top-
lumu temsil ediyor olması, kullanılan ölçüm yöntemlerinin güvenilir
olması ve verilerin analizinde geçerli olan istatiksel yöntemlerin kul-
lanılmasının yanı sıra, ölçümlerin uzman personelle yapılması, elde
edilen sonuçların benzer çalışmalarla karşılaştırılması şeklinde ölçüt-
ler bildirmiştir (DSÖ, 2006). Çalışmamızın tasarımı genel olarak bu
kurallarla uyumludur. 5 yaş ve 13 yaş haricinde her yaş için 200’den
fazla katılımcıdan veri elde edilmiş olan çalışmamızın, katılımcı sayısı
açısından toplumu temsil eden bir nitelik taşıdığı düşünülmektedir.
Katılımcıların tamamı spor okullarına aktif olarak devam eden sağlıklı
çocuklardan seçilmiş, büyüme ve gelişim takibinde esas alınan boy
ve ağırlık ölçümleri standart ölçüm araçlarıyla gerçekleştirilmiş, elde
edilen boy ve ağırlık verileri kullanılarak BKİ değerleri hesaplanmış-
tır. Bununla birlikte bu çalışmanın veri analizinde büyüme eğrileri-
nin tanımlanmasında en güvenilir ve yaygın olarak kabul gören LMS
Yöntemi (Cole ve Green, 1992) kullanılmıştır.
Katılımcıların yaşa göre BKİ değerlerini incelediğimiz bu çalışmada
elde ettiğimiz bulgular BKİ ortalama değerlerinin, yaşla beraber doğ-
rusal bir artış gösterdiğini ortaya koymuştur (Tablo 2). Ulaştığımız bu
sonuç benzer sonuçlar bildiren diğer çalışmalarla (Flegal vd., 2009;
Balcı vd., 2009; Neyzi vd., 2008; Onis vd., 2007; Sivaslı vd., 2006) tutar-
lılık göstermektedir.
BKİ eğrisi doğumdan 1 yaşına kadar olan dönemde yükselmeye
başlar ve 9 aylıkken en üst seviyeye yükselir, sonra 6 yaşına kadar
düşer ve 6 yaşından sonra yetişkinlik dönemine kadar tekrar yük-
selmeye devam eder (Pietrobelli, 2005). Sekiz yaşına gelindiğinde,
çoğu çocuk büyümenin sonuna kadar takip edecekleri persentil ara-
lığındadır. Bir çocuğun BKİ eğrisinin en düşük olduğu yaş ne kadar
küçükse, ergenlik ve erken yetişkinlik döneminde yağlanma seviye-
sinin yüksek olma olasılığı o kadar yüksektir (Rolland-Cachera, 1993).
Bununla birlikte BKİ için 10–75. persentil değerleri arası normal
sınırlar olarak kabul edilmektedir. BKİ’nin üst değerleri olan 85 ve 95.
persentiller klinik önem taşımaktadır. Her yaş dilimi için BKİ değeri-
nin 95. persentil ve üzeri dilimin içinde olanlar obez, 5. persentel ve
altındaki dilimin içinde olanlar ise zayıf olarak değerlendirilmektedir
(Donohoue, 2004).
BÇ’nin 5. persentil değerleri tüm yaşlarda DSÖ ve Neyzi’nin verilerin-
den düşük bulunmuştur (Tablo 3, Şekil 3). Özellikle 13 yaştan sonra
Neyzi’nin verileriyle olan makas artmıştır. Dolayısıyla zayıf sınıflan-
dırması kapsamına giren bu çocuklarda daha düşük kiloya doğru bir
eğilim görülmektedir. Ayrıca BÇ’nin 50. persentil değerleri tüm yaş-
larda DSÖ’nden, 6 ila 10 yaş arasında ise Neyzi’nin verilerinden yüksek
bulunmuştur (Tablo 3, Şekil 3). Bununla birlikte bizim çalışmamızda
olduğu gibi Neyzi ve arkadaşları (2008) da hem boy ve ağırlık hem
de BKİ değerlerini DSÖ’nün belirlediği 50. yüzdelik değerinden fazla
bulmuşlardır. Bu çalışmada elde edilen 95. persentil değerleri tüm
yaşlarda DSÖ’nün verilerinden yüksek, 10 yaşa kadar ise Neyzi’nin
verilerinden yüksek ancak 11 yaş ve sonrası için Neyzi’nin verilerinden
düşük bulunmuştur (Tablo 3, Şekil 3). Bu sonuç obez çocukların BKİ
puanlarında artışa işaret etmektedir.
Smpokos ve arkadaşları (2019) tarafından yapılan çalışmada okul
öncesi Yunan çocuklarının BKİ referans değerlerinin Avrupa büyüme
çalışması verilerine daha yakın olduğu ancak DSÖ (2006) ve CDC
(2000) büyüme standartlarından önemli ölçüde farklı olduğu bildi-
rilmiştir. Çin’de yapılan bir çalışmada ise BKİ referans eğrilerinin kız
çocuklarında DSÖ verileriyle tutarlı olduğu ancak düşük yüzdelik
dilimden yüksek yüzdelik dilime geçiş sırasında erkek çocukların BKİ
değerlerinin DSÖ verilerinden yüksek bulunduğu rapor edilmiştir
(Chunjing vd., 2019). 2012–2019 yılları arasında 0–20 yaş arasındaki
İsviçreli çocukların boy, ağırlık ve BKİ referans eğrilerinin oluşturul-
duğu benzer bir çalışmada da ağırlık ve BKİ için güncellenmiş eğrilerin
97. Yüzdelik dilimde DSÖ standartlarının oldukça altında bulunduğu
tespit edilmiştir (Eiholzer vd., 2019). Bu araştırmanın sonuçlarıyla
tutarlı olarak farklı ülkelerdeki sonuçlar da ülkelerin ulusal referans
Tablo 4.
Katılımcıların BKİ Verilerinin DSÖ, Neyzi ve BÇ’nin Referans D eğerleri İle Karşılaştırılması
Yaş
p5< p5>–p95< p95>
n (%) n (%) n (%) n (%) n (%) n (%) n (%) n (%) n (%)
DSÖ BÇ Neyzi DSÖ BÇ Neyzi DSÖ BÇ Neyzi
54 (3) 1 (1) 7 (5) 112 (85) 126 (95) 116 (88) 16 (12) 5 (4) 9 (7)
615 (6) 11 (4) 15 (6) 196 (79) 223 (90) 204 (82) 37 (15) 14 (6) 29 (12)
739 (9) 19 (5) 39 (9) 297 (72) 373 (90) 314 (76) 79 (19) 23 (6) 62 (15)
828 (5) 18 (3) 30 (6) 415 (78) 494 (93) 436 (82) 91 (17) 22 (4) 68 (13)
927 (5) 21 (4) 27 (5) 412 (76) 498 (92) 450 (83) 105 (19) 25 (5) 67 (12)
10 48 (5) 35 (3) 36 (4) 719 (71) 885 (87) 852 (84) 246 (24) 93 (9) 125 (12)
11 26 (5) 20 (4) 24 (5) 394 (77) 478 (93) 479 (93) 95 (18) 17 (3) 12 (2)
12 19 (6) 13 (4) 18 (5) 267 (80) 304 (91) 308 (92) 48 (14) 17 (5) 8 (2)
13 6 (4) 6 (4) 4 (2) 143 (86) 156 (93) 159 (95) 18 (11) 5 (3) 4 (2)
14 12 (4) 8 (3) 3 (1) 258 (87) 276 (94) 283 (96) 25 (8) 11 (4) 9 (3)
15 46 (7) 34 (5) 4 (1) 475 (77) 530 (86) 563 (91) 98 (16) 55 (9) 52 (8)
16 27 (5) 22 (4) 1 (0) 440 (85) 474 (91) 497 (96) 52 (10) 23 (4) 21 (4)
17 15 (5) 14 (4) 0 (0) 288 (88) 295 (90) 313 (96) 23 (7) 17 (5) 13 (4)
18 10 (5) 9 (4) 0 (0) 190 (91) 193 (92) 203 (97) 9 (4) 7 (3) 6 (3)
Toplam (%Ort) 322 (5,5) 231 (3,9) 208 (3,5) 4606 (78,5) 5305 (90,4) 5177 (88,2) 942 (16) 334 (5,7) 485 (8,3)
DSÖ, Dünya Sağlık Örgütü; BÇ, Bu çalışma.
17
Özcan etal.
Research in Sports Science 2024; 14(1):12-195-18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans Değerlerinin Modellenmesi
değerlerinin uluslararası referans değerlerinden farklılık gösterdiğini
ortaya koymaktadır.
Kilolu ve obez çocuklarla ilgili seküler eğilimler gözden geçirildi-
ğinde, ülkeden ülkeye değişiklik göstermekle birlikte birçok gelişmiş
ve gelişmekte olan ülkede çocukluk çağı obezite prevalansının arttığı
bildirilmektedir (Neyzi vd., 2008; Lobstein vd., 2004; İnce, 2002). BKİ
için daha yüksek yüzdelik dilimlerdeki çocuklar, yağlanma toparlan-
malarını daha genç yaşlarda gerçekleştirme eğilimindedir. Bu çocuk-
ların yaşları ilerledikçe daha yüksek bir BKİ persentilinde seyretme
olasılığı da artmaktadır (Kuczmarski, 2002).
Bu araştırmada yer alan katılımcıların BKİ puanları BÇ’nin, DSÖ’nün
ve Neyzi’nin referans değerlerine göre incelendiğinde p5< için;
katılımcıların yüzdelik dağılımları DSÖ (5,5), BÇ (3,9) ve Neyzi (3,5)
olarak, p5>–p95< için yüzdelik dağılımları; DSÖ (78,5), BÇ (90,4) ve
Neyzi (88,2) olarak ve p95> için yüzdelik dağılımları ise; DSÖ (16),
BÇ (5,7) ve Neyzi (8,3) olarak bulunmuştur (Tablo 4). Referans değer-
ler açısından yapılan karşılaştırmayla elde edilen bu sonuçlar zayıf
sınır kabul edilen p5< için ve obezite sınır kabul edilen p95< için
en fazla yüzdeliğin DSÖ’nde, normal aralık kabul edilen p5>–p95<
için ise en fazla yüzdeliğin BÇ’de bulunduğunu ortaya koymakta-
dır. Bu durum BÇ ve Neyzi referans aralıklarına göre yapılan değer-
lendirmeyle karşılaştırıldığında ülkemiz çocuklarının zayıf ve obez
sınıflandırmasındaki oranlarının DSÖ’nün referans değerlerine göre
bildirdiği oranlardan daha düşük olduğunu göstermektedir.
Bununla birlikte BÇ’nin yüzdelik değerleri Neyzi’nin yüzdelik değerle-
riyle karşılaştırıldığında ülkemiz erkek çocuklarındaki sayının p5< için
artış ve p95> için düşüş eğiliminde olduğunu göstermektedir. BÇ’nin
referans değerlerine göre en fazla yüzdeliğin ise p5>–p95< referans
aralığında olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar her ne kadar obezite
düzeyindeki çocuk sayısında bir azalma olduğuna dikkat çekse de
p95> aralığında yer alan çocukların BKİ puanlarında görülen artış açı-
sından endişe vericidir (Tablo 3, Şekil 3).
Bizim sonuçlarımızdan farklı ve daha yaygın olarak mevcut literatür
ülkemizdeki çocuklarda obezite oranının giderek arttığını bildir-
mektedir. Bu çalışmalardan biri Sağlık Bakanlığı tarafından Türkiye
Çocukluk Çağı Şişmanlık Araştırması 2013 (COSI-TUR 2013) kap-
samında gerçekleştirilmiş ve çocukların %8.3’ünün obez olduğu
açıklanmıştır. COSI-TUR 2016 araştırmasında ise bu oranın %9.9’a
yükseldiği bildirilmiştir (Sağlık Bakanlığı, 2017). Benzer sonuçları
ortaya koyan bir başka çalışma ise Türkiye’nin de içinde bulunduğu
bazı Avrupa ülkelerinde 6–11 yaş arası çocukların obezite genel
prevalansını %20,9 olarak tespit ederken, Türkiye’de obezite pre-
valansını %21 olarak açıklamıştır (Olaya vd., 2015). Neyzi ve arka-
daşlarının (2008) çalışması da BKİ değerlerinin bazı Avrupa ülkeleri
çocukları ile kıyaslandığında ergenlik yaşlarında Türk çocuklarında
daha yüksek olduğunu bildirmektedir. Bu sonuçlar, ülkemizdeki
çocuklarda şişmanlığın giderek daha dikkat çekici bir sağlık sorunu
haline geldiğini bildirmekle birlikte, ağırlık referans değerlerinin
yeniden gözden geçirilmesine duyulan ihtiyacı da düşündürmek-
tedir (Neyzi vd., 2008). Diğer taraftan mevcut literatürün aksine
BÇ’nin obezite sınıflandırmasındaki yüzdeliğinin (p95>) düşüş eği-
limi göstermesinin bir nedeni, araştırma verilerinin fiziksel olarak
aktif olan spor okulu çocuklarından elde edilmesiyle ilgili olabile-
ceği düşünülebilir.
Bu araştırmayla ulaşılan sonuçlar aynı zamanda, katılımcıların BKİ için
yüzdelik dağılımlarının üç referans değeri açısından farklı olduğunu
göstermektedir. Bu duruma rağmen DSÖ ile kıyaslandığında BÇ’nin
referans değerlerinin Neyzi’nin referans değerleri ile daha yakın ve
tutarlı olduğu görülmektedir. Bu sonuçlar her ülkenin kendi refe-
rans değerlerini oluşturmasının kritik önemine bir kez daha dikkat
çekmektedir.
Sonuç olarak; bu çalışma ile elde edilen referans değerleri ülkemizde
referans kabul edilen ve en son 2008 yılında güncellenen Neyzi refe-
rans değerlerinin yanı sıra uluslararası kabul edilen DSÖ referans
değerleri ile karşılaştırılarak sonuçlar değerlendirilmiştir. Bu doğrul-
tuda Türk erkek çocuklarının antropometrik değerlendirilmesinde
çocukların büyüme ve gelişimini takip eden alanlardaki uzmanların
yararlanabilecekleri ve kendi toplumumuzu yansıtan güncel referans
değerler sunulmuştur.
Öneriler
Değişen koşullarda tüm dünya çocukları gibi ülkemiz çocuklarının
da büyüme gelişme durumları değişmekte, bunu dile getirecek
standart değerler farklılık göstermektedir. Bu nedenle standart ölç-
meleri yansıtacak çalışmaların düzenli aralıklarla yenilenmesinde
yarar vardır.
Ülkemizde büyüme eğrisi olarak referans alınan en son çalışma Neyzi
ve arkadaşları tarafından 2008 yılında gerçekleştirilmiştir. Bizim çalış-
mamız da örneklem grubu dikkate alındığında benzer değerde olan
en güncel çalışmadır ancak yalnızca erkek çocuklarla çalışılmıştır.
Benzer bir güncelleme çalışması kız çocukları ve bebekler üzerinde
de uygulanabilir.
Bu tür araştırmalar Türkiye’nin farklı bölgelerinden örneklem grup-
ları belirlenerek uygulandığında Türk çocuklarının büyüme persen-
til eğrilerini daha doğru yansıtabilir. Yeni bir çalışma bu doğrultuda
planlanabilir.
Etik Komite Onayı: Bu çalışma için etik komite onayı Fenerbahçe Üniversitesi
Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan (Sayı: 05.2022fbu,
Tarih: 03.01.2022) alınmıştır.
Hasta Onamı: Bu çalışmaya katılan için tüm katılımcılardan ve ebeveynlerin-
den yazılı onam formu alınmıştır.
Hakem Değerlendirmesi: Dış bağımsız.
Yazar Katkıları: Fikir – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Tasarım – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Dene-
tleme – G.H.Ö., M.K.Ö.; Kaynaklar – G.H.Ö., S.Ö.; Malzemeler – S.Ö.; Veri
Toplanması ve/veya İşlenmesi – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Analiz ve/veya Yorum –
G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Literatür Taraması – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Yazıyı Yazan –
G.H.Ö., M.K.Ö.; Eleştirel İnceleme – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.
Çıkar Çatışması: Yazarlar çıkar çatışması bildirmemişlerdir.
Finansal Destek: Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadığını beyan
etmişlerdir.
Ethics Committee Approval: Ethics committee approval was received for this
study from the ethics committee of Fenerbahçe University Non-Interventional
Clinical Research Ethics Committee (Approval No: 05.2022fbu, Date:
03.01.2022).
Informed Consent: Written informed consent was obtained from par ticipants
who participated in this study and their parents.
Peer-review: Externally peer-reviewed.
18
Özcan etal.
Research in Sports Science 2024; 14(1):12-19 5-18 Yaş Türk Erkek Çocuklarında Beden Kitle İndeksi Referans Değerlerinin Modellenmesi
Author Contributions: Concept – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Design – G.H.Ö., S.Ö.,
M.K.Ö.; Supervision – G.H.Ö., M.K.Ö.; Resources – G.H.Ö., S.Ö.; Materials – S.Ö.;
Data Collection and/or Processing – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Analysis and/or Inter-
pretation – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Literature Search – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.; Writ-
ing– G.H.Ö., M.K.Ö.; Critical Review – G.H.Ö., S.Ö., M.K.Ö.
Declaration of Interests: The authors have no conflict of interest to declare.
Funding: The authors declared that this study has received no financial
support.
Kaynaklar
Türkiye İstatistik kurumu (2020). Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları.
Yayım tarihi: 4 Şubat 2021, Sayı:37210. Retrieved from https ://da ta.tuik.
go v.tr/ Bulte n/Ind ex?p= 37210 .
Bakanlığı, T. S. (2017). Türkiye çocukluk çağı (İlkokul 2. sınıf öğrencileri)
şişmanlık araştırması COSI-TUR 2016. Sağlık Bakanlığı Yayın, 1080.
Balcı, N. (2009). Kayseri’de 6–18 yaş grubu çocuklarda antropometrik ölçüm-
lerden türetilen referans değerler. Turkiye Aile Hekimligi Dergisi, 13(1),
49–58. [CrossRef]
Barlow, S. E., Dietz, W. H., Klish, W. J., & Trowbridge, F. L. (2002). Medical evalu-
ation of overweight children and adolescents: Reports from pediatri-
cians, pediatric nurse practitioners, and registered dietitians. Pediatrics,
110, 222–228. [CrossRef]
Büyüköztürk, Ş., Kılıç-Çakmak, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2008).
Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem.
Cole, T. J., & Green, P. J. (1992). Smoothing reference centile curves: The LMS
method and penalized likelihood. Statistics in Medicine, 11(10),
1305–1319. [CrossRef]
de Onis, M. D., Onyango, A. W., Borghi, E., Siyam, A., Nishida, C., & Siekmann,
J. (2007). Development of a WHO growth reference for school-aged chil-
dren and adolescents. Bulletin of the World Health Organization, 85(9),
660–667. [CrossRef]
Donohoue, P. A. (2004). Obesity. In R. E. Behrman, R. M. Kliegman & B. E. Jenson
(Eds.). Nelson textbook of pediatrics (17th ed). WB Saunders.
Dünya Sağlık Örgütü. (2006). WHO child growth standards: Length/height-for-
age, weight-for-age, weight-for-length, weight-for-height and body mass
index-for-age: Methods and development.
Dünya Sağlık Örgütü. (2007). WHO child growth standards: Head circumference-
for-age, arm circumference-for-age, triceps skinfold-for-age and subscapu-
lar skinfold-for-age: Methods and development.
Eiholzer, U., Fritz, C., Katschnig, C., Dinkelmann, R., & Stephan, A. (2019). Con-
temporary height, weight and body mass index references for children
aged 0 to adulthood in Switzerland compared to the Prader reference,
WHO and neighbouring countries. Annals of Human Biology, 46(6),
437–447. [CrossRef]
Flegal, K. M., Wei, R., Ogden, C. L., Freedman, D. S., Johnson, C. L., & Curtin,
L. R. (2009). Characterizing extreme values of body mass index–for-
age by using the 2000 Centers for Disease Control and Prevention
growth charts. American Journal of Clinical Nutrition, 90(5), 1314–1320.
[CrossRef]
Heydari, S. T., Emamghoreishi, F., & Amini, M. (2009). Infants’ growth charts in
Jahrom, Iran. Iranian Journal of Pediatric, 19(1), 25–34.
İnce, N. (2002). 5–18 yaş çocuklarda büyüme değerlendirmesi. Kartal Eğitim ve
Araştırma Hastanesi Tıp Dergisi, 8(1), 30–34.
Karlberg, J., Luo, Z. C., & Albertsson-Wikland, K. (2001). Body mass index refer-
ence values (mean and SD) for Swedish children. Acta Paediatrica, 90(12),
1427–1434. [CrossRef]
Kaya, H. S., & Dökmeci, V. (2017). 3. Türkiye’de göçün illerin demografik yapısı
üzerindeki etkisi. Kerem Koramaz, Vedia Dökmeci, Zeynep Özdemir (Ed.).
Türkiye’de göç ve illerin demograk, ekonomik ve ziksel dönüşümü (ss.
37-59), Hiperyayın. 3.
Kuczmarski, R. J. (2002). 2000 CDC growth charts for the United States: meth-
ods and development (No. 246). Department of Health and Human Ser-
vices. Centers for Disease Control and Prevention, National Center for
Health Statistics.
Lobstein, T., Baur, L., Uauy, R., & IASO International Obesity TaskForce (2004).
Obesity in children and young people: A crisis in public health. Obesity
Reviews, 5 Suppl. 1, 4–104. [CrossRef]
Neyzi, O., Günöz, H., Furman, A., Bundak, R., Gökçay, G., & Darendeliler, F.
(2008). Türk çocuklarında vücut ağırlığı, boy uzunluğu, baş çevresi ve
vücut kitle indeksi referans değerleri. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi,
51(1), 1–14.
Olaya, B., Moneta, M. V., Pez, O., Bitfoi, A., Carta, M. G., Eke, C., Goelitz, D., Keyes,
K. M., Kuijpers, R., Lesinskiene, S., Mihova, Z., Otten, R., Fermanian, C.,
Haro, J. M., & Kovess, V., Keyes, K. M., Kuijpers, R., Lesinskiene, S., Mihova,
Z., etal. (2015). Country-level and individual correlates of overweight and
obesity among primary school children: A cross-sectional study in seven
European countries. BMC Public Health, 15(1), 475. [CrossRef]
Özer, M. K. (2009). Kinantropometri / Sporda Morfolojik Planlama. Nobel Aka-
demik Yayıncılık.
Öztürk, A., Borlu, A., Çiçek, B., Altunay, C., Ünalan, D., Horoz, D., Öztürk, A., &
Şenol, V. (2011). 0–18 yaş çocuk ve adolesanlarda büyüme eğrileri. Türkiye
Aile Hekimliği Dergisi, 15(3), 112–129.
Pan, H., & Cole, T. J. (2004). A comparison of goodness of fit tests for age-
related reference ranges. Statistics in Medicine, 23(11), 1749–1765.
[CrossRef]
Pietrobelli, A., & Tatò, L. (2005). Body composition measurements: From the
past to the future. Acta Paediatrica, 94(448), 8–13. [CrossRef]
Rolland-Cachera, M. F. (1993). Onset of obesity assessed from the weight/stat-
ure2 curve in children: The need for a clear definition. International Jour-
nal of Obesity and Related Metabolic Disorders: Journal of the International
Association for the Study of Obesity, 17(4), 245–246.
Rosner, B., Prineas, R., Loggie, J., & Daniels, S. R. (1998). Percentiles for body
mass index in US children 5 to 17 years of age. Journal of Pediatrics,
132(2), 211–222. [CrossRef]
Şimsek, F., Ulukol, B., & Gulnar, S. B. (2005). The secular trends in height and
weight of Turkish school children during 1993–2003. Child: Care, Health
and Development, 31(4), 441–447. [CrossRef]
Sivaslı, E., Bozkurt, A. İ., Özçırpıcı, B., Şahinöz, S., & Coşkun, Y. (2006). Gaziantep
yöresinde 7–15 yaşındaki çocuklarda vücut kitle indeksi referans
değerleri. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi, 49, 30–35.
Smpokos, E., Linardakis, M., Taliouri, E., & Kafatos, A. (2019). Reference growth
curves for Greek infants and preschool children, aged 0–6.7 years. Jour-
nal of Public Health, 27(2), 249–261. [CrossRef]
Tu, C., Jiang, C., Zhang, S., Zhang, Y. F., Cai, R., Wu, D., Wang, H., Han, X., & Xu,
B. (2019). Development of body mass index growth standard chart for
Chinese preschool children. Iranian Journal of Public Health, 48(9),
1617–1626.
Wang, Y., & Chen, H. J. (2012). Handbook of anthropometry. V. R. Preedy (Ed.),
29 p. 48.
Zararsız, G. (2017). Pediatrik büyüme eğrilerinin oluşturulmasında kullanılan
istatistiksel yöntemlerin karşılaştırılması. Sağlık Bilimleri Dergisi, 26(2),
159–164.
19
